zaterdag 7 april 2012

Ter dankbare herinnering aan de autobussen van Kromhout-Verheul TB-6C.


VOORWOORD

In mijn jeugd heb ik in de vijftiger jaren van de twintigste eeuw dikwijls gereisd op buslijn D van de Haagsche Tramweg Maatschappij (HTM). Deze buslijn kreeg vanaf 1 november 1955 een nummer i.p.v. een letter, nl.: 19. Deze buslijn werd in de jaren '50 bediend door de bussen van Kromhout-Verheul TB-6C.

In dit type bus heb ik als kind vaak gezeten, vaker nog: gestaan! Want de bus was vaak erg vol. En: "opstaan voor iemand, misstaat niemand" zo was op de ruiten geplakt. Ware dat ook nu nog zo, dat jongelui opstaat voor oudelui...!
Ik herinner me nog dat de chauffeur plotseling hard moest remmen, maar dat gaf niet want we stonden allemaal tegen elkaar en werden als koekjes in een trommel tegen elkaar gedrukt om daarna weer terug te veren.
Ook stond ik nogal 'ns tegen de middendeuren aangedrukt. Het is 'ns gebeurd, dat een kind nog aan het uitstappen was en de deuren dichtgingen zodat zijn arm nog binnen was. Wij zetten het allemaal op een roepen: "Chauffeur, stoppen! Een kind hangt aan de deur!" Gelukkig deed de chauffeur dat meteen. Zulke dingen onthoud je als kind.
We gingen ook wel 'ns met buslijn P, bediend door bussen van Kromhout-Beijnes of Kromhout-Werkspoor TB-5, naar 'de stad'. Maar als kind vond ik bus D mooier. De motor maakte niet zoveel lawaai en de bus reed zoevender.
Vaak speelde ik als kind bij de bushalte op de hoek van de Kamperfoeliestraat - Loosduinseweg: "Chauffeur, heb u nog boekies?" en dan gooide hij z'n lege boekjes (met alleen de strookjes erop - zonder kaartjes uiteraard) naar buiten. En dan ging je met je vriendjes ruilen, zodat je van elke soort wat had (enkele reis - retourtje - overstap- - kinderkaartje, enz.). De chauffeurs waren altijd heel aardig. Nu denk ik wel 'ns: hadden we de 'boekies' maar bewaard! En ook denk ik wel 'ns: moest de chauffeur dan niet via de boekjes aantonen hoeveel kaartjes hij had verkocht?
Hoe dan ook: het was een leuke tijd.

De bussen van Kromhout-Verheul TB-6C maakten diepe indruk op mij. Het waren "mijn" bussen. Het is een soort thuiskomen. Als ik het woord HTM lees of hoor, maak ik altijd onmiddellijk de associatie met dit bustype. Vandaar juist voor die bussen mijn (nostalgische) interesse.

*******************************************************************************

INLEIDING

De HTM-bussen no's 34 t/m 75 waren bussen met een motor en chassis van Kromhout te Amsterdam en met een carrosserie van Verheul te Waddinxveen.


Op 9 oktober 1948 plaatste de HTM bij de motorenfabriek van Kromhout in Amsterdam een order voor de levering van 15 bussen met een 6-cylinder dieselmotor van het type TB-6C, warvan de carrosserie zou worden gemaakt door carrosseriebouwer Verheul te Waddinxveen. Deze begin 1950 te leveren bussen zouden de serie 61 t/m 75 gaan vormen. Al vrij snel werd de bestelling met 10 stuks uitgebreid. Dit werden de HTM-bussen met de nummers 51 t/m 60.
In 1949 werd de bestelling met 17 bussen uitgebreid. De nummering daarvan werd 34 t/m 50. Zodoende werd het totaal aantal bestelde TB-6C’s nu 42.
In 1950 vond de aflevering plaats van deze serie bussen, die de laatste zouden blijken te zijn met de motor voorin. Het was echter de eerste na-oorlogse serie, die direct voor eenmansbediening werd ingericht.

Het werd een zeer fraaie busserie met een grote capaciteit met 31 zit- en 46 staanplaatsen. De zes-cylinder dieselmotoren van Kromhout hadden een vermogen van 115 pk. De fraaie carrosserie was 11 meter lang.

De chauffeur had de beschikking over een eigen portier en het noodportier was, evenals dat het geval was bij de bussen van AEC-Verheul (de zgn. "kikkers", omdat het het voorportaal achter de vooras was geplaatst), genummerd 76 t/m 95, in het midden van de achterwand geplaatst.
Het voorportaal met vouwdeuren was vóór de vooras gesitueerd en de wagens hadden dubbele uitstap-vouwdeuren in het midden van de bus.

De bussen hadden een stuurversnelling en waren als eerste geschikt voor eenmansbediening. Er was geen aparte conducteur meer. Dit wegens het verminderend reizigersaantal door de toename van het aantal personenauto's. Er moest dus vóór worden ingestapt.


De bussen waren in de Haagse kleuren geel (de vensterranden) en groen gespoten

(helaas heb ik geen enkele echte kleurenfoto van deze bussen).


In de tweede helft van de vijftiger jaren werden deze bussen ivoorkleurig gespoten met donkergroene vensterranden en een donkergroen dak.

...................................................................................................................

GESCHIEDENIS

De 51 was de eerste wagen van deze serie die werd afgeleverd en kwam begin maart 1950 in dienst op buslijn G. De aflevering liep in het begin erg traag maar in mei 1950 kwam deze goed op gang.

In oktober 1950 werd de 38 als laatste afgeleverd. De overdracht van deze laatste TB-6C vond met een feestelijk tintje plaats.

Per 1 juni 1950 was buslijn B (Spui - Spoorwijk) de eerste lijn die geheel met dit nieuwe materieel werd bediend.
Gedurende de zomermaanden van 1950 reden de TB-6C’s op de buslijnen B, G en L.
Per 1 oktober 1950 werden de buslijnen B, D, G en P de stamlijnen van de "34’ers" (HTM Kromhout-Verheul TB-6C). Op 4 juni 1951 werd buslijn P geruild voor lijn T, waarna per 17 september 1951 de buslijnen G en T hun wagens weer moesten afstaan aan buslijn R.
De TB-6C’s bleven lijn B en D echter trouw.
Op 1 november 1952 kwam een nieuwe buslijn onder het nummer E in dienst ter vervanging van de opgeheven tramlijn 13. Deze buslijn kreeg de 34’ers, want lijn R kreeg toen de beschikking over de nieuwe Kromhout-serie 201 t/m 225.
In april 1953 werden de TB-6C's verplaatst van lijn E naar lijn L. Deze bussen reden nu op de lijnen B, D en L, welk patroon enige jaren werd gehandhaafd. Later werd dit nog enige tijd aangevuld met lijn 36.
In april 1956 deed lijn 19 (ex-D) zijn 34’ers over aan lijn 26 (ex-P).
Ook de lijnen 22 en 26 waren nu de vaste lijnen van de 42 TB-6C’s.
In latere jaren kwamen zij ook nog in gebruik op de lijnen 4, 29 en 32.

In oktober 1960 adviseerde de Autobusdienst van HTM aan de directie de serie 34 t/m 75, die inmiddels boekhoudkundig geheel was afgeschreven, te verkopen. Dit advies werd mede ingegeven door de zeer grote omvang van het materieelbestand van dat ogenblik en het feit dat het werven ven nieuwe chauffeurs nog steeds zeer moeizaam verliep.
De HTM-directie nam dit advies over en eind februari 1961 ging de laatste TB-6C buiten dienst.

Van 22 tot 28 februari 1961 vertrokken de 34 t/m 75 naar hun nieuwe eigenaar, De Jong’s Autobedrijf te Rijsoord, hetzelfde bedrijf waar in 1956 ook een aantal TB-5’en aan was verkocht. Daar werden de bussen vnl. ingezet voor het vervoer van havenarbeiders. De bussen zijn daar opgereden en

gesloopt.

Na informatie door mij bij De Jong bleek mij, dat al vele jaren geleden, dat zó grondig is gedaan, dat er niets meer van resteert.
Of toch wel ???!

Indien er toch nog iets resteert, dan houd ik me aanbevolen voor informatie! Dat geldt ook voor foto's van de TB-6C's, die (nog) niet op deze blogspot voorkomen.
Ook de maten (behalve de lengte) van deze bus heb ik tot hiertoe nergens gevonden. Indien iemand ze mij doorgeeft, laat ik er een model (1:87) van maken.

Dat de herinnering aan dit bustype een goede moge zijn!
Ik wens u veel kijkgenot,
Abraham Jochem, Den Haag.
Email: brawi@live.nl


****************************************************************************

VERANTWOORDING

De meeste foto's op deze blogspot zijn in mijn bezit.
Echter tien foto's heb ik van publieke websites op internet gedownload, in de hoop, dat ik niemands rechten schend. Indien dat wel het geval is, dan graag een berichtje aan mij ter herstel (brawi@live.nl). Maar omdat de unieke waarde van deze blogspot is, dat ik zoveel mogelijk alle foto's van dit type bus bij elkaar heb gezet, hoop ik op coulance.
Enkele van de foto's zijn, onder postume dankzegging, uit de verzameling van wijlen de heer Hans Offerman.
Verscheidene foto's zijn, met zijn toestemming geplaatst, uit de verzameling van de heer Tim Castricum, waarvoor heel hartelijk dank aan hem!
Een tweetal foto's is uit de verzameling van de heer Gerrit Gunnink, die mij toestemming gaf deze te plaatsen, waarvoor ik hem heel dankbaar ben.

*******************************************************************************

De N.V. AUTO-INDUSTRIE VERHEUL was een Nederlandse constructeur van autobussen en vrachtwagens te Waddinxveen, die onder die naam bestaan heeft van 1900 tot 1970.

De geschiedenis van Verheul, voortgekomen uit een wagenmakerij te Waddinxveen, komt overeen met die van vele andere carrosseriefabrieken. Dirk Verheul, sinds 1900 de eigenaar, begon na de Eerste Wereldoorlog met de bouw van koetswerken. In de jaren dertig was de fabriek uitgegroeid tot een van de grootste op dit gebied in Nederland. Op vele chassismerken werden bussen en vrachtauto´s geproduceerd. In het bijzonder werd samengewerkt met het Nederlandse Kromhout.

In 1948 presenteerden Verheul en Kromhout op de RAI-tentoonstelling de zelfdragende VB48-buscarrosserie. In deze eerste jaren na de bevrijding nam Verheul ook actief deel aan de wederopbouw van het Nederlandse openbaar vervoer. Het aantal benodigde bussen was groter dan men aankon en daarom besteedde Verheul de carrosseriebouw van grote series Crossley- en Scania-Vabis-bussen uit aan de vliegtuigbouwers Fokker en Aviolanda en de scheepswerf De Schelde.

Vanaf 1958 nam Verheul de bouw van complete Kromhout-bussen ter hand, waarbij Kromhout alleen nog de motoren leverde. Aan dit verbond kwam in 1963 alweer een einde, want na de overname van Verheuls andere partner AEC door Leyland ontstond een nauwe samenwerking tussen Verheul en Leyland-Holland in Aalsmeer. Men ging verder onder de naam Leyland Motor Corporation NV.

De Verheul-fabriek werd op 9 december 1970 door brand verwoest. Op deze plek verrees vervolgens de Nederlandse vestiging van British Leyland. De naam Verheul werd niet meer gebruikt en carrosserieën werden niet meer gebouwd. De bouw van standaard streekbussen werd voortgezet door Den Oudsten te Woerden.

Een geplande nieuwe fabriek aan de Henegouwerweg Waddinxveen langs Rijksweg 12, kon door de oorlogsomstandigheden pas na 1945 in gebruik genomen worden. Dit complex stond bekend als fabriek A en diende voor de bouw van grote autobusseries. De oorspronkelijke vestiging aan de Kleikade in Waddinxveen heette voortaan fabriek B en werd ingeschakeld voor de bouw van kleinere aantallen touringcars. Omdat Verheul in de jaren vijftig grote orders kreeg van bussen voor het stads- en streekvervoer, werd op 25 november 1955 in Apeldoorn een nieuwe fabriek C geopend, die echter niet lang heeft bestaan en al op 1 november 1962 werd gesloten.

Verheul was een bekende bouwer van autobussen. Tientallen jaren hadden veel stadsbussen, streekbussen en touringcars in Nederland een carrosserie van Verheul. Een deel hiervan was gebouwd op een chassis van merken als Kromhout, AEC, MAN, Leyland of DAF, maar ook bouwde men veel zelfdragende carrosserieën met componenten van Kromhout, AEC (zoals de VB10 en VB20) en Leyland (zoals de Holland Coach stadsbus en de Royal Holland Coach streekbus).

Verheul bouwde in de jaren vijftig en zestig grote series stadsbussen voor GVB (Amsterdam), GEVU (Utrecht) en HTM (Den Haag). Ook heeft Verheul veel bussen voor de dochterondernemingen van de NS geproduceerd, zoals Citosa, NACO, NTM, NZHVM, NBM, VAD en Zuidooster en voor particuliere vervoerders als GTW, Maarse & Kroon en NAO.

In 1966 bouwde Verheul 25 bussen van het type CSA in opdracht van Hainje voor de HTM. In 1967-69 ontwierp en bouwde Verheul een serie van 130 standaard streekbussen van het type Leyland-Verheul LVB668 voor de toen nog bij NS en later bij de ESO aangesloten busbedrijven. Tot 1988 was dit het standaardmodel voor het Nederlandse streekvervoer, maar Verheul zelf kwam er toen allang niet meer aan te pas, omdat het concern door de allesverwoestende brand van 9 december 1970 ten onder ging.

Verheul heeft ook bussen geëxporteerd, in de jaren vijftig naar onder meer Uruguay en Argentinië (op ACLO-chassis, een andere naam voor AEC) en Suriname en in de jaren zestig naar Frankrijk en Israël.



Embleem (in mijn bezit) en reclame van carrosseriebouwer Verheul te Waddinxveen.


Reclame van Verheul op een informatie-uitgave van de gemeente Rotterdam uit 1937 (in mijn bezit). De foto is genomen voor het KLM - boekingsbureau (booking-office) op de Hofweg te Den Haag, vlak naast de Passage.


Luchtfoto van de fabriek van Verheul te Waddinxveen bij Gouda rond 1960. Onder: de rivier de Gouwe. Boven: rijksweg 12 van Den Haag naar Utrecht vv. met de afslag Gouda.


Exterieur van de fabriek van Verheul te Waddinxveen rond 1950.


Interieur van de fabriek van Verheul te Waddinxveen, met achterin een TB-6C in aanbouw.


Transportbericht.

..................................................................................................

Klik hier voor de geschiedenis van de MOPTORENFABRIEK KROMHOUT: Geschiedenis van de fabriek en ook hier: Mijn Transport Blog


Embleem van de motorenfabriek Kromhout te Amsterdam. Zie voor het embleem van Kromhout op de bussen TB-6C hieronder bij HTM 51.


Impressie van de motorenfabriek Kromhout te Amsterdam.


Zo ziet de fabriekshal van Kromhout aan het IJ te Amsterdam er nu uit: een evenementenhal en restaurant.

*******************************************************************************

De HTM in de vijftiger jaren van de 20e. eeuw



Tram- en Autobus-lijnennetkaart van 's-Gravenhage van 31 december 1951. Uit: "Nederlands Transport" van 1952.


Statistische gegevens van de HTM en haar verzorgingsgebied op 31 december 1951. Uit: "Nederlands Transport" van 1952.


Globaal overzicht van het tram- en autobus-lijnennet van 's-Gravenhage van 1951 tot 1955.


Het HTM tram- en buslijnennet van zomer 1959.


Nieuwe HTM-busgarage aan de Viaductweg te Den Haag, Juni 1950.


HTM-busgarage aan de Viaductweg, gezien van een hoogte van 300 meter op 26 feruari 1951.


HTM-busgarage aan de Viaductweg te Den Haag anno 1950.


HTM-busgarage in 1954.


Carrosseriewerkplaats van autobusbedrijf De Jong aan de Rijksstraatweg te Rijsoord met daarachter het huis van de heer Reedijk.

*******************************************************************************

Tot 1 november 1955 hadden de HTM-BUSLIJNEN, ter onderscheiding van elkaar: LETTERS. Vanaf die datum: cijfers. Men was bang, dat het aantal buslijnen zó zou toenemen, dat er niet genoeg letters in het alfabet zouden zijn daarvoor. Vanaf 1 november 1955 plaatste men een cijfer i.p.v. een letter op de richtingfilm van de bus. Echter een jaar lang werd op de voorzijde van de bus een bord geplaatst, waarop zowel het nieuwe lijnnummer als de oude lijnletter getoond werd. Ook de halteplaatsen werden op dezelfde wijze aangepast.

Hier volgt de lijst van buslijnen van 1 november 1955, waarop de vernummering van de lijnen met een letter te zien is:

De voetballijn A Hollandsche Spoor - Duinhorst, was juist opgeheven.
B > 18 Turfmarkt - Albertinck Thijmstraat (Spoorwijk) - 9,4 km. lang.
D > 19 Hollandsche Spoor - Thorbeckelaan - 13,4 km. lang.
E > 20 Kalvermark - Dedemsvaartweg - 13 km. lang.
G > 21 Turfmarkt - Balsemienlaan - 16 km. lang.
H > 34 Dotterbloemlaan - Kurhaus Scheveningen - 15 km. lang.
K > 22 Harstenhoekplein - Hollandsche Spoor - 15 km. lang.
L > 23 Schenkkade - Tesselseplein - 19,4 km. lang.
M > 24 De Savornin Lohmanplein - Kijkduin - 4,5 km. Lang.
N > 25 Veenendaalkade - Potgieterlaan - 16,6 km. lang.
P > 26 Grote Markt - Loosduinen - 12,2 km. lang.
R > 27 Leyweg - Bronovolaan - 19,2 km. lang.
S > 38 Heerenstraat te Rijswijk - Lijsterbeslaan te Rijswijk - 5,2 km. lang.
T > 29 Hollandsche Spoor - Van Herweerdeweg - 12,2 km. lang.
U > 35 Loosduinen - Kijkduin - 4,6 km. lang.
W > 30 Hollandsche Spoor - Maanweg / Zonweg - gemiddeld 6 km. lang.
Y > 31 Hollandsche Spoor - Ypenburg - 9 km. lang.
Z > 37 Hollandsche Spoor - Duindigt - 14,4 km. lang.

Nieuwe buslijn: 36 Soestdijkseplein (als aansluiting op tramlijn 15 eindpunt: Zuiderparklaan) - Meppelweg.

Buslijn 38 is slechts 12 dagen in dienst geweest: op 13 november 1955 werd deze afgeschaft.

*******************************************************************************

HISTORIE BUSLIJN D

Opening buslijn D op 23 september 1946. De lijn was toen van de GROTE MARKT naar de THORBECKELAAN, hoek Haagweg (naar Loosduinen).
Op 1 juni 1948 werd het eindpunt de THORBECKELAAN, hoek Appelstraat.
OP 1 maart 1951 werd het beginpunt het station HOLLANDSCHE SPOOR en wel op de Stationsweg.
Op 1 oktober 1951 werd het eindpunt de THORBECKELAAN, hoek Laan van Meerdervoort (bij het De Savornin Lohmanplein).
Op 31 oktober 1955 werd buslijn D opgeheven. Vanaf 1 november 1955 was dat buslijn buslijn 19 (met een overgangsjaar, waarin zowel letter als cijfer vermeld werden op de bus).

*******************************************************************************

DE HTM-BUSSEN KROMHOUT-VERHEUL TB-6C AFZONDERLIJK op volgorde van nummering der bussen door de HTM.


HTM 34 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn D op beginpunt Stationsweg bij station Hollandsche Spoor te Den Haag.

De 34 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-5771 en later als rijkskenteken: NB-42-98.
De 34 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 201.



De 34, buslijn 26 bedienend, op de Prinsegracht, richting Loosduinen.


De 34, buslijn 32 bedienend, vanaf Duindorp (Nieboerweg?) richting Spui. Deze buslijn kwam in de plaats van tramlijn 3, toen die sinds 1 December 1955 niet langer naar het Markenseplein reed, maar naar de Kwartellaan.


HTM 35 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 23 = L richting Tesselseplein.

De 35 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-5772 en later als rijkskenteken: NB-42-99.
De 35 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 202.



De 35 op 11 Februari 1956 bij het begin- en eindpunt van tramlijn 15 op de Zuiderparklaan bij het Soestdijkseplein (Zuiderpark). Dit is ook het begin- en eindpunt van buslijn 36 naar Morgenstond. We zien naast wagen 35 ombouwer 47 met een aantal bijwagens van de serie 600.


HTM 36 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn H op het Gevers Deijnootplein te Scheveningen. Links erachter nog een TB-6C (HTM 39 ?) op buslijn L. Hoe prachtig dit plein was, zien we op deze foto. Aan het open tramrijtuig en aan de springende fontein te zien, is het zomer. Aan kleding en verkeer te zien, dateert de foto uit het begin van de jaren '50.

De 36 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-39238 en later rijkskenteken: NB-43-00.
De 36 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 203.



HTM 36 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 36 richting Soestdijkseplein op de Wezelrade / Vossenrade te Den Haag.
Lijn 36 was het verlengstuk van tramlijn 15 (eindpunt Zuiderparklaan - Soestdijkseplein) en reed van het Soestdijkseplein naar de Meppelweg (v.v.). Zie de opmerkingen hierover bij de HTM 39.



De 36 en andere TB-6C's (rechts) opgesteld in de remise aan de Viaductweg te Den Haag.


De 36 op weg naar Duindorp, rijdend op de Goudenregenstraat op het terrein van de oorlogse Atlantikwall, buslijn 32 bedienend. Deze buslijn kwam in de plaats van tramlijn 3, toen die sinds 1 December 1955 niet langer naar het Markenseplein reed, maar naar de Kwartellaan.


HTM 37 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 22 op het Harstenhoekplein te Scheveningen.

De 37 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-39239 en later rijkskenteken: NB-43-01.
De 37 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 204.



De 37 op weg naar Duindorp (wie weet waar?), buslijn 32 bedienend. Deze buslijn kwam in de plaats van tramlijn 3, toen die sinds 1 December 1955 niet langer naar het Markenseplein reed, maar naar de Kwartellaan.


HTM 38 Kromhout-Verheul TB-6C. In 1950 voor de fabriek van carrosseriebouwer Verheul te Waddinxveen.

De 38 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-39244 en later rijkskenteken: NB-43-02.
De 38 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 205.



De 38, buslijn B bedienend, op de Grote Marktstraat hoek Wagenstraat, voor de ingang van "De Bijenkorf", richting Spoorwijk. De foto is genomen vanuit het gebouw van "De Haagsche Courant".Boven die plek draaide op een reclame met lichtgevende letters de hele dag het laatste nieuws rond. Heel modern voor die tijd. Weer dáárboven was het Haagse planetarium.


Hier een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op dezelfde hoek, maar deze is inmiddels de Wagenstraat ingereden. Op de achtergrond zien we nog juist de ingang van de Scala, het prachtige theater, dat helaas werd afgebroken en ingepalmd door "De Bijenkorf". De foto is uit het prachtige boek: "Den Haag in de jaren '50" uit 1985 van Henk Zorn met foto's van Nico Naeff e.a.


De 38, buslijn 18 (de voormalige buslijn B) bedienend op het beginpunt Spui, richting Spoorwijk, in November 1955.


De 38 in de nieuwe uitvoering na 1955 (ivoorkleurig gespoten met groene vensterranden en een groen dak) op buslijn 27 richting Melis Stokelaan, vermoedelijk op de Fruitweg, hoek Groenteweg.


HTM 71 en 38 en andere Kromhout Verheuls. Bij buitendienststelling in 1961?


Autobussen van De Jong voor de gebouwen van de Rotterdamse Droogdok Maatschappij op de Heijplaat in 1963. De derde en de vierde bus van vorenaf is een TB-6C. Daaronder de 38? Deze bus heeft het nl. 't langst volgehouden:


HTM 38 Kromhout-Verheul TB-6C gedurende zijn laatste dagen: bij De Jong-tours te Rijsoord als 205.



De 38 heeft 't het langst van alle bussen uit de serie Kromhout-Verheul TB-6C volgehouden. Omstreeks 1970 leefde bij het organisatiebureau van de HTM bij één der medewerkers de gedachte de ex-HTM 38, die inmiddels bij De Jong was uitgediend en daar als wrak stond, terug te kopen en als zodanig een bescheiden begin te maken met een HTM-busmuseumcollectie. De tijd bleek hier echter nog niet rijp voor. Wel werd de 38 door de Stichting Veteraan Autobussen aangekocht. Deze museumstichting bleek echter de bus alleen voor de onderdelen te gebruiken en zo werd deze laatste HTM TB-6C uiteindelijk omstreeks 1976 helaas tòch voor sloop afgevoerd. Hierboven zien we het interieur van de 38 in desolate toestand.





Hierboven de nòg verdere aftakeling van de 38. Slechts de motor was nog tamelijk compleet...


De HTM 39 Kromhout-Verheul TB-6C dd. 21 Juni 1951 in dienst op buslijn H aan het beginpunt op de De Savornin Lohmanlaan, ter hoogte van de Tortellaan. De bestemming is al vermeld: "Scheveningen Zeebad". Lijn H was de speciale concertbuslijn, die de Vogelwijk met het Kurhaus verbond.

De 39 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-39245 en later rijkskenteken: NB-43-03.
De 39 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 206.



De HTM 39 Kromhout-Verheul TB-6C, buslijn 36 bedienend, op het eindpunt aan de Zuiderparklaan tussen de Velpsestraat en de Ermelostraat. Het koersbord vermeldt reeds te gaan richting de "Dedemsvaartweg" te Den Haag. Toevalligerwijs staat deze HTM 39 naast een andere HTM 39, nl. naast een tram, een ombouwer genoemd. Deze staat op het beginpunt en zal gaan richting het station Staatsspoor. De foto is genomen op 6 November 1955. Buslijn 36 was de provisorische verlenging van tramlijn 15 naar de wijk Morgenstond. Buslijn 36 kwam op 1 November 1955 in exploitatie. Wegens gebrek aan chauffeurs kon toen nog niet tramlijn 15 opgeheven worden en vervangen door een buslijn. Op 1 Oktober 1957 werd de tijdelijke lijn 36 verlengd via de Meppelweg naar de Bouwlustlaan met een lus via de Hermelijnrade en de Wezelrade. Op 1 Mei 1958 kon deze buslijn, evenals de tramlijn 15, opgeheven worden en vervangen door een verlengde lijn 15, die nu een buslijn werd. Op 9 Februari 1959 werd deze buslijn 15 verlengd tot bij de Lozerlaan.
Zie ook de foto van de HTM 36.


HTM 40 Kromhout-Verheul TB-6C met daarachter HTM 42 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 22 op beginpunt Stationsweg bij station Hollandsche Spoor, richting Harstenhoekplein te Scheveningen.

De 40 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-39246 en later rijkskenteken: NB-43-04.
De 40 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 207.



HTM 42 Kromhout-Verheul TB-6C in dienst bij De Jong-tours als 209.

De 42 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46087 en later rijkskenteken: NB-43-06.
De 42 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 209.



HTM 43 en ? en 71 Kromhout-Verheul TB-6C. Voor station Hollandsche Spoor te Den Haag.

De 43 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46089 en later rijkskenteken: NB-43-07.
De 43 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 210.

De 71 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-79321 en later rijkskenteken: NB-43-35.
De 71 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 238.



HTM 43 Kromhout-Verheul TB-6C op het beginpunt van buslijn H op de nog vrijwel onbebouwde Dotterbloemlaan, richting Kurhaus.
De foto is uit de verzameling van Tim Castricum, waarvoor hartelijk dank aan hem.


HTM 44 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn L in het Haagsche Bosch richting Laan van Nieuw Oost-indie te Den Haag.

De 44 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46090 en later rijkskenteken: NB-43-08.
De 44 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 211.



HTM 44 en 53 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 26 = P op beginpunt voor begraafplaats Westduin te Loosduinen.


HTM 45 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 4 van Leidsche Straatweg richting Hollandsche Spoor te Den Haag.

De 45 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46091 en later rijkskenteken: NB-43-09.
De 45 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 212.


Zie ook: 58.


De 45 in zijn nadagen bij De Jong Rijsoord onder nummer 212 ergens tussen 1961 en 1968.
Met dank en toestemming overgenomen van de faceboekgroep NV Autoindustrie Verheul/Werkspoor.


HTM 46 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn B op de Grote Marktstraat richting Spoorwijk te Den Haag.

De 46 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46093 en later rijkskenteken: NB-43-10.
De 46 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 213.





De HTM 46 Kromhout-Verheul TB-6C in reparatie tussen andere bustypen van de HTM.


De 46 op buslijn 22 op de hoek van de Gentsestraat/Bosschestraat te Scheveningen op het beginpunt om van het Harstenhoekplein naar het station Hollandsche Spoor te Den Haag te vertrekken. Een halte voor 't Kaaspaleis. De heer Willem Schaap, die daar werkte, weet zich nog goed te herinneren, dat de bus daar soms wel een kwartier stond. Zijn baas, de baas van het kaaspaleis, moest heel wat keren de vaste verkoopster uit de bus halen, omdat ze weer met één van de chauffeurs een praatje stond te maken in de bus...


HTM 47 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn D op eindpunt Stationsweg bij station Hollandsche Spoor te Den Haag.

De 47 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46094 en later rijkskenteken: NB-43-11.
De 47 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 214.



Als u heel goed kijkt, ontwaart u een HTM-bus 47 Kromhout-Verheul TB-6C achter HTM-bus 14 Kromhout-Verheul TB-50 (in 1967 afgevoerd) en HTM-tram 264, gebouwd door HAWA-Hannover (in 1963 afgevoerd). Zowel bus 14 als tram 264 rijden op lijn 12. Kennelijk moesten hier tijdelijk de reizigers overstappen van bus op tram en vv.


HTM 47 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 26 = P op eind-/beginpunt Prins Hendrikstraat, hoek Kijkduinsestraat (tegenwoordig het Arnold Spoelplein) te Loosduinen.


HTM 47 Kromhout-Verheul TB-6C.


HTM 47 Kromhout-Verheul TB-6C slijt zijn laatste dagen bij De Jong-tours als 214. Ernaast de HTM 64. Deze foto is gemaakt aan de Krabbendijksestraat te Rotterdam op 21 juli 1968 door de heer Gerrit Gunnink, die mij toestemming gaf deze te plaatsen, waarvoor ik hem heel dankbaar ben.


HTM 48 en ?4 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 19 = D op het eindpunt Stationsweg bij station Hollandsche Spoor te Den Haag.

De 48 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46095 en later rijkskenteken: NB-43-12.
De 48 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 215.



De 48 op het eind- en beginpunt: de Stationsweg bij Station Hollandse Spoor, buslijn 22 bedienend.


HTM 49 Kromhout-Verheul TB-6C in de remise.

De 49 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: HZ-46096 en later rijkskenteken: NB-43-13.
De 49 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 216.



De 49 in dienst bij De Jong-tours als 216, geparkeerd voor de Breepleinkerk te Rotterdam.


HTM 51 Kromhout-Verheul op 11 Februari 1950 gepresenteerd op Ypenburg.

De 51 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-36055 en later rijkskenteken: NB-43-15.
De 51 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 218.



Detail van voorgaande foto: Detail voorportaal en belettering van de HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C.


HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C in 1950 gepresenteerd voor de garage aan de Viaductweg.


Het interieur naar voren gezien van de HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C bij de presentatie te Ypenburg in 1950.
Als u goed kijkt is op de motorkap rechts van de chauffeur aan de passagierszijde het embleem van Kromhout te zien. Als kind probeerde ik altijd op het opstapje onder het embleem te staan tijdens de rit. Dan kon ik goed de handelingen van de chauffeur zien en kijken naar de groene en paarse lampjes op het dashboard. Ik wist toen nog niet, dat de chauffeur het in de bochten erg zwaar had, want de bus had geen stuurbekrachtiging. Bovendien ging het schakelen heel moeizaam (dubbel clutchen).

Een dergelijk embleem is in mijn bezit:


Het embleem van de Kromhout - motorenfabriek afkomstig uit een TB-6C.


Ook een wandplaatje, dat in de bus hing, is in mijn bezit.


Evenals een wisselaar met munten (cent - stuiver - dubbeltje - kwartje).


Hierboven een foto van een interieur naar achteren gezien van een AEC-Verheul (busnummers 76 tot 95, de zgn. "kikkers"). De achterkant daarvan veel op die van de Kromhout-Verheul's. Echter bij de "kikkers" is aan de linkerzijde (= op de foto rechterzijde) van de bus het tweede en vierde raam van achteren gezien te openen. Bij de TB-6C's was dat het tweede en vijfde raam van achteren.


HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn G richting Eiberplein te Den Haag. Op de Sportlaan?


HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn G richting Spui te Den Haag.


HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C in de ? Witte de Withstraat ?


HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 18 op Grote Marktstraat afslaand naar Wagenstraat richting Spoorwijk.


HTM 51 Kromhout-Verheul TB-6C ontdaan van alle glorie bij De Jong als nummer 218.


De HTM 52 en 6? Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn B op beginpunt Spui richting Spoorwijk te Den Haag.

De HTM 52 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-36272 en later rijkskenteken: NB-43-16.
De HTM 52 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 219.



De HTM 52 Kromhout Verheul TB-6C op het eind-/beginpunt van buslijn P: Prins Hendrikstraat, hoek Kijkduinsestraat (tegenwoordig het Arnold Spoelplein) te Loosduinen. Op het koersbord staat reeds de richting: de Grote Markt in Den Haag.


De HTM 52, samen met HTM 7, buslijn A bedienend, rijdend op de Leidse Straatweg, is zojuist onder het viaduct van de Hofpleinlijn doorgereden (richting Wassenaar) en slaat linksaf, met behulp van een politie-agent (dat kòn toen nog!), de Zijdeweg in, op weg naar sportpark Duinhorst aan de Buurtweg te Wassenaar. Lijn A heeft slechts gedurende één voetbalseizoen gefunctioneerd, nl vanaf 11 September 1954 tot 1 September 1955. Toen werd de lijn omgenummerd in lijn 37. Na degradatie van de betreffende club werden op Duindigt geen prof-wedstrijden meer gespeeld en werd de lijn op 5 November 1961 opgeheven.


De 52 op buslijn 22 rijdend op de Doorniksestraat richting Scheveningen-Zeebad in 1959.
Ook deze foto is uit de verzameling van wijlen de heer Hans Offerman, waarvoor hartelijk dank aan hem.


HTM 53 Kromhout-Verheul TB-6C dd. 1950 in remise aan Viaductweg te Den Haag.

De 53 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-37028 en later rijkskenteken: NB-43-17.
De 53 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 220.



Nogmaals HTM 53 Kromhout-Verheul TB-6C dd. 1950 in remise aan Viaductweg te Den Haag.

Zie ook: 44.


HTM 53 Kromhout Verheul op buslijn G in 1950 op het beginpunt aan het Eiberplein, richting Spui.


HTM 53 Kromhout Verheul op buslijn 22 in de Gentsestraat richting Scheveningen Zeebad.


HTM 53 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 22 in de Gentsestraat richting Scheveningen Zeebad. Tevens HTM 73 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 22 in de Gentsestraat, maar in tegenovergestelde richting, namelijk richting station Hollandsche Spoor te Den Haag.


HTM 55 Kromhout-Verheul TB-6C Buslijn R Botsing met stoomlocomotief op kruising Groenteweg Fruitweg dd 18-08-1951.

De 55 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-48966 en later rijkskenteken: NB-43-19.
De 55 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 222.



HTM 55 Kromhout-Verheul TB-6C in de garage aan de Viaductweg.


HTM 55 Kromhout-Verheul TB-6C. Tijdelijke buslijn van Laan van Meerdervoort te Den Haag naar Markenseplein te Scheveningen.


HTM 56 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn T dd 1951 op Stationsweg bij station Hollandsche Spoor richting Waalsdorperweg.
Rechts van deze bus staat een Kromhout-Verheul TB-6C op het beginpunt van buslijn D naar de Thorbeckelaan te Den Haag.

De 56 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-54807 en later rijkskenteken: NB-43-20.
De 56 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 223.



De 56 op buslijn R betrokken bij een botsing met een stoomlocomotief op de kruising Groenteweg - Fruitweg, dd 31-12-1951.


Nogmaals de botsing van de 56 op buslijn R met een stoomlocomotief op de kruising Groenteweg - Fruitweg, dd 31-12-1951.


De 56 op buslijn D, dd 14 Mei 1952, op het beginpunt Thorbeckelaan, richting station Hollandsche Spoor te Den Haag.


De 56 met feestsnor in de Kraijenhoffstraat (bij station Hollandse Spoor). Volgens de koersborden rijdt de bus de route van lijn Z naar de renbaan Duindigt (zie de opmerkingen bij HTM 69). Waarschijnlijk was er een feestelijkheid op Duindigt en werden er velen verwacht, daar rechts van de HTM 56 nog enkele TB-6C's staan opgesteld, eveneens met feestsnor.


De 56 op buslijn 22 in de Gentsestraat richting station Hollandse Spoor.


De 56 op buslijn 22 rijdend door de Jan Hendrikstraat richting station Hollandse Spoor. Aan de vlaggetjes te zien is het op een feestdag. Dit is ook aan de naderende tram van lijn 3 te zien. Deze is omgeleid en rijdt niet over de Riviervismarkt naar het Buitenhof. Ook de hoeveelheid mensen wijst op een iets feestelijks. Prinsjesdag?


HTM 57 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 22 wachtend voor het station Hollandsche Spoor op vertrek naar Scheveningen - Zeebad.
Uit de fotocollecte van wijlen de heer Jan Blankwaard.

De 57 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-54810 en later rijkskenteken: NB-43-21.
De 57 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 224.



HTM (510 - 8) - 60 - 45 - 58 Kromhout-Verheul TB-6C dd 1956 op voorplein garage Viaductweg te Den Haag.

De 58 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-54813 en later rijkskenteken: NB-43-22.
De 58 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 225.



HTM 59 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn L kort van Scheveningen-Zeebad naar Laan van Nieuw-Oost Indië.

De 59 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-54814 en later rijkskenteken: NB-43-23.
De 59 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 226.



HTM 60 Kromhout-Verheul TB-6C bij presentatie in 1950.

De 60 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-56203 en later rijkskenteken: NB-43-24.
De 60 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 227.


De HTM 60 komen we ook tegen op de foto's van de HTM's 58 en 70.


De HTM 60 Kromhout-Verheul TB-6C op het beginpunt van buslijn 26 op de Grote Markt. Op de ansichtkaart staat abusievelijk "Houtmarkt" vermeld. De foto is gemaakt kort vóór 1957 (toen de restauratie van de toren voltooid werd), want de restauratie van de Haagse Toren is nog niet gereed, gezien het nog aanwezige steigerwerk.


Hier dezelfde plek enkele minuten later: een tweede Kromhout-Verheul TB-6C (HTM 39 ?) heeft het eindpunt van buslijn 26 (voorheen P) bereikt. Duidelijk te zien is, dat er aan de ansichtkaart is geknoeid: de Haagse toren staat in de steigers (zie vorige foto), maar die zijn op deze foto weggepoetst!


De 60 in de Rotterdamse havens in dienst bij De Jong als nummer 227.


De HTM 62 Kromhout-Verheul TB-6C op de Grote Markt op het beginpunt van buslijn P. De foto is gemaakt tussen 1950 (in dienst stelling van de TB-6C's) en 1957 (het gereedkomen van de nieuwe, met koper beklede houten renaissancistische, spits op de Haagse Toren, ter vervanging van de oude, gietijzeren neogotische, spits, hier op de foto). Waarschijnlijk is de foto gemaakt vóór 1952, gezien het poststempel van de ansichtkaart (1952).


HTM 63 Kromhout-Verheul TB-6C bij presentatie in 1950.

De 63 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-56206 en later rijkskenteken: NB-43-27.
De 63 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 230.




HTM 63 Kromhout-Verheul TB-6C in "Nederlands Transport" van 1952 n.a.v. het 25-jarig bestaan van het Gemengd Bedrijf HTM.


HTM 63 Kromhout Verheul TB-6C op 1 februari 1953, met ervoor HTM-directeur J.M.H. Dolk (rechts), die afscheid nam als chef van de HTM-busdienst. Links zijn opvolger ir. H.W. Logman.


Nog een foto met o.a. de heren Dolk en Logman staande voor een HTM Kromhout-Verheul TB-6C. Ernaast de HTM 21.


HTM 63 Kromhout-Verheul TB-6C op de voetbalbuslijn A, dd. 11 september 1954, op de Buurtweg bij sportcomplex Duinhorst te Wassenaar. Zie de opmerkingen over buslijn A bij de HTM 52.


HTM 64 Kromhout-Verheul TB-6C in dienst bij De Jong als nummer 231. Ernaast de HTM 47. Deze foto is gemaakt aan de Krabbendijksestraat te Rotterdam op 21 juli 1968 door de heer Gerrit Gunnink, die mij toestemming gaf deze te plaatsen, waarvoor ik hem heel dankbaar ben.

De 64 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-56207 en later rijkskenteken: NB-43-28.
De 64 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 232.



HTM 65 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn L op de Badhuisweg te Scheveningen richting Eiberplein.

De 65 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-65515 en later rijkskenteken: NB-43-29.
De 65 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 232.



De HTM 65 nadert het eindpunt van buslijn L (na 1 November 1955: buslijn 23) op het Tesselseplein in Scheveningen - Duindorp (voor de winkel van P. de Gruyter). Nog zichtbaar zijn de oude rails van tramlijn 10, die in de oorlog opgeheven was. Op de achtergrond de Pniëlkerk van de Gereformeerde Kerk te Scheveningen.


HTM 66 Kromhout-Verheul TB-6C. Tijdelijke buslijn van Laan van Meerdervoort te Den Haag naar Markenseplein te Scheveningen.

De 66 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-65516 en later rijkskenteken: NB-43-30.
De 66 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 233.



HTM 66 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn L, richting Tesselscheplein, aan het Gevers Deijnootplein bij de Badhuisweg te Scheveningen. Rechts daarvan nog een HTM Kromhout-Verheul TB-6C, nl. de HTM 67 rijdend op buslijn L richting Schenkkade (hoek Juliana van Stolberglaan, nabij de IJsclub).

Zie ook de "kleurenfoto" onderaan op deze blogspot.

HTM 67 Kromhout-Verheul TB-6C: zie de foto hierboven en onderaan de blogspot.


HTM 68 Kromhout-Verheul TB-6C Buslijn B dd 1951 op Spui richting Spoorwijk.

De 68 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-65518 en later rijkskenteken: NB-43-32.
De 68 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 235.



De HTM 68 Kromhout Verheul op buslijn B in de overgangsperiode naar de vervangende buslijn 18 in 1955 op het beginpunt Turfmarkt.


De HTM 68 als extra bus op 3 Juni 1951 in verband met een ontsporing van HTM tram-motorwagen 813 en aanhangwagen 909 op lijn 11.


De HTM 69 Kromhout-Verheul TB-6C staat dd. 1955 in de Kraijenhofstraat (bij het station Hollandse Spoor) gereed om op buslijn Z naar de renbaan Duindigt te gaan. De speciale buslijn Z werd met ingang van 1 September 1953 ingesteld ten behoeve van bezoekers van de renbaan Duindigt. De bus reed op die lijn uitsluitend op dagen waarop coursen werden gehouden. De bus reed vanaf het station Hollandse Spoor vis het station Staatsspoor naar Duindigt.

De HTM 69 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-70074 en later rijkskenteken: NB-43-33.
De HTM 69 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 236.



De HTM 69 op buslijn L rijdend op het Gevers Deijnootplein.


De HTM 69 in de nieuwe kleuren op buslijn 22 op de brug in de Doctor Aletta Jacobsweg bij Madurodam, richting Scheveningen-Zeebad.


De HTM 70 Kromhout-Verheul TB-6C 70 op het beginpunt van buslijn B in de Alberdinck Thijmstraat hoek Multatulistraat richting het Spui, in 1952.

De 70 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-70075 en later rijkskenteken: NB-43-34.
De 70 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 237.



De HTM 70 staat dd. 19 Oktober 1960 op het beginpunt aan de Stationsweg van buslijn 30 (naar Binckhorst) op de Stationsweg, tegenover het station Hollandse Spoor, inmiddels in de nieuwe kleuren crème en groen. Daarachter staat de HTM 60 Kromhout-Verheul TB-6C op het beginpunt van buslijn 4 naar de Zijdelaan in Marlot. Links daarvan de HTM 247 op het eindpunt van buslijn 19 naar de Thorbeckelaan. Een vrouw wacht rustig af tot de chauffeur de bus naar het beginpunt rijdt.


HTM 70 Kromhout-Verheul TB-6C. Buslijn 4 eindpunt Hollandsche Spoor op Stationsweg.


HTM 71 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 22 richting Hollandse Spoor op een voor mij onbekende plek. De heer Willem Schaap was zo attent om mij te berichten, dat dit is op de hoek van de Gentsestraat/Harstenhoekweg te Scheveningen t.o. café “t Seepaerdje”. Hartelijk dank! Zo wordt steeds meer bewaard voor het nageslacht.

Zie ook de foto's van de 38 en 43, waarop deze bus ook voorkomt.

De 71 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-79321 en later rijkskenteken: NB-43-35.
De 71 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 238.



HTM 71 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 1, die op 25 Mei 1958 werd ingesteld, omdat tramlijn 1 per die datum was opgeheven. De lijn was van station Staatsspoor naar de Prins Mauritslaan vv. Deze foto toont een plek ergens daartussenin. Op 1 Januari 1964 is deze buslijn opgeheven.


HTM 72 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn P = 26 op het beginpunt Prins Hendrikstraat te Loosduinen richting de Grote Markt.

De 72 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-79322 en later rijkskenteken: NB-43-36.
De 72 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 239.



HTM 72 op buslijn T = 31 op de Stationsweg voor het station Hollandsche Spoor.


De HTM 72 op buslijn R (of na 1 November 1955 buslijn 27) op de Melis Stokelaan richting Loevesteinlaan bij het eindpunt op de hoek met de De Lannoystraat te Den Haag. In de verte nadert nog een Kromhout-Verheul TB-6C.


De HTM 73 Kromhout-Verheul TB-6C voor het Station Hollandse Spoor op buslijn T richting Waalsdorperweg/Oostduinlaan.



Buslijn 22 in de Gentsestraat richting Hollandsche Spoor te Den Haag.

De 73 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-79323 en later rijkskenteken: NB-43-37.
De 73 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 240.



HTM 73 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 22 in de Gentsestraat richting Hollandsche Spoor te Den Haag. Tevens HTM 53 Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 22 in de Gentsestraat, maar in tegenovergestelde richting, nl. richting Scheveningen Zeebad.


De HTM 74 Kromhout-Verheul TB-6C 74 bij eindpunt "Spui" op de Kalvermarkt in September 1956, buslijn 18 bedienend. De tram-motorwagens 293 en 291 hebben ook daar hun eindpunt, wat te lezen staat op de bij-koersborden. De foto is gemaakt door dr. F. van Dam.

De HTM 74 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-79325 en later rijkskenteken: NB-43-38.
De HTM 74 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 241.



De HTM 74 op buslijn 26 op het beginpunt de Grote Markt, richting Loosduinen op 27 Maart 1959.


De HTM 74 op de eerste dag van buslijn 4, 1 April 1959, nadat op dezelfde dag de tramlijn 4 was opgeheven. Deze buslijn verving de tramlijn 4 (Loevesteinlaan - Marlot) gedeeltelijk. De HTM 74 staat op het beginpunt aan de Zijdelaan, hoek Leidse Straatweg, bij het Viaduct van de Hofpleinlijn, in Den Haag Marlot. Buslijn 4 had de route van Marlot naar het station Hollandse Spoor v.v.


De HTM 74 in Marlot op de Bezuidenhoutseweg, buslijn 4 bedienend, op weg naar het eindpunt station Hollandse Spoor, terwijl de trambaan, van de voormalige tramlijn 4, wordt afgebroken.


HTM 75 Kromhout-Verheul TB-6C, buslijn B bedienend, op eindpunt Spui te Den Haag.

De 75 kwam in 1950 in dienst met als provinciaal kenteken: H-86477 en later rijkskenteken: NB-43-39.
De 75 werd in 1961 verkocht aan De Jong Tours te Rijsoord en kreeg daar no. 242.



HTM 75 Kromhout-Verheul TB-6C, eveneens op buslijn B, richting Alberdingk Thijmstraat, moet wachten op de Rijswijkseweg bij een geopende Laakbrug. Motorrijtuig 216 van tramlijn 10 treft hetzelfde lot. De foto is genomen door dr. F. van Dam op 10 Mei 1954. Twee voertuigen met het hoogste serie-nummer achter elkaar!


HTM 75 Kromhout-Verheul TB-6C. Tijdelijke buslijn van Markenseplein te Scheveningen naar Laan van Meerdervoort te Den Haag.


HTM 75 Kromhout-Verheul TB-6C op het Stationsplein te Leiden op 9 Juli 1955. Wegens werkzaamheden aan de Blauwpoortsbrug rijdt de interliner van de HTM van Den Haag via Wassenaar naar Leiden niet verder dan het Stationsplein i.p.v. naar de Haarlemmerstraat. Tramreizigers richting Haarlemmerstraat stappen hier over op de aansluitende HTM-busdienst. Opmerkelijk: beide voertuigen hebben het wagennummer 75! Beide voertuigen bestaan niet meer, evenals de voertuigen van de blauwe tram rechts (van de NZHVM) richting Katwijk of Noordwijk.

*******************************************************************************

ANDERE FOTO's VAN KROMHOUT-VERHEUL's TB-6C



Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C met open motor in de garage aan de Viaductweg in reparatie.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C met open motor, naast Kromhout-Werkspoor 177, die ook nog als leswagen heeft gefungeerd, in garage.


Nog een HTM Kromhout-Verheul met open motor, maar dan al in de nieuwe kleuren.


HTM (37?) Kromhout-Verheul tussen andere bussen op de buitenplaats van de garage, met rechts een "kikker" (79?), die een schoonmaakbeurt behoeft.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C (derde van rechts) tussen andere HTM bussen.


Ook op deze foto ontwaren we nog een TB-6C.


Foto uit "Het publiek en zijn HTM" no. 43 blz. 9. Overgenomen uit de krant "Het Vaderland". Buslijn B kreeg op 1-6-1950 eenmanbediening met de busserie Kromhout-Verheul TB-6C 34 tm 75. Op de achtergrond het spoorviaduct over de Rijswijkseweg, gezien richting Rijswijk. Niet alleen de PCC-car tram 1005 slaat hier linksaf de Hofwijckstraat in, richting station Hollandsche Spoor. Ook de chauffeur van bus B probeert dit te doen door de menigte van fietsers heen. De bestuurder van tram 1005 op lijn 10 heeft vergeten op de Trekweg het koersbord te veranderen in "Pr. Mauritslaan".


Nog een foto uit "Het Vaderland" en wel uit Mei 1951: "De tuinstadswijk Segbroek, een voorbeeld van particulier initiatief". De kop van het krante-artikel luidt: "Stadsuitbreiding naar Kijkduin vindt snelle voortgang". We zien een bus van de HTM-serie Kromhout-Verheul TB-6C op de De Savornin Lohmanlaan bij de Tortellaan staan: het toenmalige beginpunt van lijn G met als koersbord: "Spui". Op de voorgrond de (inmiddels verdwenen) rolschaatsbaan. De foto is uit het prachtige boek: "Den Haag in de jaren '50" van Henk Zorn.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn L in 1950 op het eindpunt op het Tesselseplein te Scheveningen - Duindorp voor de viskeet.


Een HTM Kromhout-Verheul (links op de foto) eind jaren '50 op het beginpunt van buslijn 23, die buslijn L verving op 1 November 1955, op het Tesselseplein te Scheveningen - Duindorp, richting Schenkkade/Juliana van Stolberglaan, later (op 1 Oktober 1962) doorgetrokken naar Voorburg.


HTM Kromhout-Verheul TB-6C op de achtergrond bij de Prinses Julianakerk te Scheveningen - Duindorp aan de Nieboerweg eind jaren '50 van de 20e. eeuw.


HTM Kromhout-Verheul TB-6C op de Grote Brouwerstraat, gezien vanaf de Turfmarkt naar de Kalvermarkt in 1955.


Twee HTM Kromhout-Verheul TB-6C's van buslijn R of 27 op de Melis Stokelaan richting Loevesteinlaan naderen het eindpunt op de hoek met de De Lannoystraat te Den Haag.


Een HTM Kromhout-Verheuls TB-6C op buslijn R of 27 op de Melis Stokelaan richting Bronovo, die de Moerweg oversteekt.


Een foto van eind jaren '50 met op de achtergrond een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn E = 20 op de Vreeswijkstraat richting de Kalvermarkt, gezien de Haagse toren. Vooraan de Loevesteinlaan. Rechts het Zuiderpark.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn N = 25 ontmoet in de Kempstraat tramlijn 12 uit de Paul Krugerstraat.


We volgen buslijn D (=19). Een bus HTM Kromhout-Verheul TB-6C staat op de Stationsweg bij het station HS in 1956 op het beginpunt van buslijn D.


Op dezelfde plek: Een HTM-bus Kromhout-Verheul TB-6C achter de tramstellen van de lijnen 8 en 9 op de Stationsweg, tussen de menigte, die met de extra bussen meewil op het beginpunt van buslijn Y naar Ypenburg. Topdrukte van mensen, die naar de ILSY willen, de Internationale Luchtvaart Show Ypenburg, op Tweede Pinksterdag, 30 Mei 1955. De trammotorwagens 261 (met aanhanger stoomwagen 156) van tramlijn 8 en 213 (met aanhanger 779) zijn verlost van hun zware last, op het eindpunt.


HTM Twee Kromhout-Verheuls TB-6C wachten bij de halte van buslijn 19 op de Stationsweg voor vertrek richting Thorbeckelaan te Den Haag.


Helemaal rechts op de foto, achter de HTM 211 Kromhout-Verheul TB-50 en de HTM 270 Kromhout-Verheul TBZ-100: een HTM (36?) Kromhout-Verheul TB-6C op de Stationsweg.


We volgen vanaf de Grote Markt nu ook buslijn P, die tussen de Grote Markt en de Thorbeckelaan dezelfde route had als buslijn D. Op het beginpunt van bus P op de Grote Markt zien we het dak van een HTM Kromhout-Verheul TB-6C, aan de auto-modellen te zien waarschijnlijk in 1950. De foto is in ieder geval gemaakt tussen 1950 (de in dienst stelling van de TB-6C's) en 1957 (het gereedkomen van de nieuwe, met koper beklede houten renaissancistische, spits op de Haagse Toren, ter vervanging van de oude, gietijzeren neogotische, spits, hier op de foto). Zie ook de foto's bij de HTM's 60 en 62 van deze zelfde plaats.


Hier de voornoemde Grote Markt, met zicht op gebouw "De Volharding", in april 1960. Daarop staat een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op het beginpunt van buslijn 26. Het zal niet lang meer duren, dan worden de bussen afgevoerd naar De Jong in Rijsoord.


Op de voorgrond een PCC-car serie 1000 uit de rails. Dit is op de Prinsegracht vanuit de Jan Hendrikstraat richting Boekhorststraat.
Op de achtergrond: een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op het beginpunt van buslijn P op Grote Markt (de achterste van de drie HTM bussen).


Hier een HTM Kromhout-Verheul TB-6C van buslijn P = 26 in 1956 op de Prinsegracht hoek Jan Hendrikstraat.
Even steunen op deze betrouwbare bus... Hopelijk heeft de chauffeur de fietser in de gaten!


Hier hetzelfde punt, maar dan vanuit de hoogte: een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op Prinsegracht hoek Jan Hendrikstraat (tweede bus van voren). Verderop op de Prinsegracht ontwaren we nog twee HTM Kromhout-Verheul TB-6C's.


Twee HTM Kromhout-Verheul TB-6C's nog verderop op de Prinsegracht, vanaf de Zoutkeetsingel gezien, eind jaren 1950. Ze rijden richting Centrum (Grote Marktstraat). Links nadert een bolramer van de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij (WSM), komende van de Varkensmarkt en gaande richting 't Westland.


Een Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn D of P richting centrum op de Loosduinsekade met aan de overkant van de middenberm (de vroegere Loosduinse Vaart) de Loosduinseweg met het klooster en de Rooms-Katholieke school.
De foto is uit de verzameling van Tim Castricum, waarvoor hartelijk dank aan hem.


Een foto van Mei 1957, gemaakt door Gerrit Schilp jr. We zien een bus op lijn P rijdend op de Loosduinsekade, richting de Grote Markt, op de hoek van de Paul Krugerlaan. In die tijd werd op buslijn D met modernere bussen gereden.


Een Kromhout-Verheul TB-6C van buslijn D eind 1955 (overgangsperiode van D naar 19) nog verderop, nl. op de Loosduinseweg hoek Fahrenheitstraat vanaf de brug van de Zuiderparklaan.


Op deze foto van het htmfoto.net, gemaakt door Frans Rumphorst, zien we in dezelfde richting, nl. van de Fahrenheitstraat. Er is op 15 Augustus 1953 een optocht gaande en de bussen moeten in een stoet achter de optocht aanrijden. De derde en de vierde bus van de linkerrij zijn bussen HTM Kromhout-Verheul TB-6C.


Hier een foto van dezelfde maker uit hetzelfde raam. We zien bij de Zuiderparklaan een bus HTM Kromhout-Verheul TB-6C linksaf slaan de Valkenboskade op (richting centrum) bij de Valkenboskerk.


HTM (57?) Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 32 richting Tesselseplein te Scheveningen op de Hofweg bij de Lange Poten voor de regeringsgebouwen.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op buslijn 21 op de Turfmarkt in Den Haag.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C achter de HTM Kromhout-AEC 93 op buslijn 22 op de Stationsweg voor station Hollandse Spoor.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C (?), komend uit de Torenstraat, op het Scheveningse Veer, achter HTM 202 van buslijn 22 op de Noordwal, richting Scheveningen Zeebad dd 13 augustus 1959.


Een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op de Hofweg op 17 okt 1960. Vooraan een "Limburger": HTM 89 een interlocale tram vanuit Wassenaar op Weg naar de Turfmarkt.


Op de achtergrond een HTM Kromhout-Verheul TB-6C op de Laan van Meerdervoort op buslijn 21 (voorheen buslijn G, later buslijn 4) in April 1958. Op de voorgrond tramrijtuig 822 op tramlijn 15 van het Station Staatsspoor op weg naar het Zuiderpark.


De HTM Kromhout-Verheul TB-6C's reden ook mee in de Haagse zomerritten. Op de foto is er slechts één aanwezig, nl. de vierde bus van vorenaf. Maar vaak waren er meer TB-6c's. Hier zien we op 30 Juli 1953 de rondritbussen (met vlaggetjes !) staan op de Heliotrooplaan (naast Meer en Bos) tijdens de theepauze. De zomerrondritten werden gehouden tijdens de zomers van 1953 tot 1955, toen wegens gebrek aan chauffeurs deze veelbezochte ritten moesten worden gestaakt.

*******************************************************************************

HET EINDE

Omstreeks 1970 leefde bij het organisatiebureau van HTM bij één der medewerkers de gedachte de ex-HTM 38, die inmiddels bij De Jong was uitgediend, terug te kopen en als zodanig een bescheiden begin te maken met een HTM-busmuseumcollectie.
De tijd bleek hier echter nog niet rijp voor.
Wel werd de 38 door de Stichting Veteraan Autobussen aangekocht. Deze museumstichting bleek de bus alleen voor de onderdelen te gebruiken en zo werd deze laatste HTM TB-6C uiteindelijk omstreeks 1976 toch voor sloop afgevoerd.

JAMMER!


Hiermee viel definitief het doek voor één der fraaiste series autobussen die de HTM ooit in dienst heeft gehad!


Het trieste einde, waarschijnlijk bij een sloper te Wassenaar, van een bijzonder sterk en goed rijdend bustype: de Kromhout-Verheul TB-6C's. Helaas is er niets van bewaard gebleven dan nu nog de goede herinneringen en straks alleen de foto's.

Of tòch nog meer...? Ik ben benieuwd!


------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Tenslotte een

vrolijke

"kleurenfoto" (ingekleurde foto - bij benadering de juiste kleur) van Kromhout-Verheul TB-6C's in hun gloriedagen. HTM 66 Kromhout-Verheul TB-6C bedient buslijn L, richting Tesselscheplein, aan het Gevers Deijnootplein bij de Badhuisweg te Scheveningen. Rechts daarvan nog een HTM Kromhout-Verheul TB-6C, nl. de HTM 67 rijdend op buslijn L richting Schenkkade (hoek Juliana van Stolberglaan, nabij de IJsclub).

Helaas zijn er bij mijn weten van de TB-6C's geen echte kleurenfoto's.
Indien dat wel het geval is, houd ik me daarvoor aanbevolen, evenals voor andere foto's van de TB-6C's. Ook de maten van deze bus heb ik tot hiertoe nergens gevonden. Indien iemand ze mij doorgeeft, laat ik er een model (1:87) van maken.
Voor nadere gegevens omtrent dit bustype houd ik mij aanbevolen, ook voor eventuële correcties.
Opdat dit voor het Den Haag van de jaren '50 in de twintigste eeuw zo markante bustype niet vergeten worde!

Met hartelijke groet,
Abraham Jochem
Den Haag.
brawi@live.nl


***************************

P.S. In Amsterdam reden van 1949 tot 1961 bij het GVB Kromhout-Verheuls, die heel veel lijken op de HTM-Kromhout-Verheuls TB-6C. Zij werden "Omvormers" genoemd wegens de nieuwe manier waarop de kracht van de motor op de wielen werd overgebracht, namelijk via olie. Zij hadden bij het GVB de nrs. 158-172, 173-187. Hier is een foto van zo'n bus. In elk geval lijkt die sprekend op de HTM Kromhout-Verheuls TB-6C. Op de foto de Amsterdamse Kromhout Verheul Omvormer 171 voor station Haarlemmermeer op 7-12-1949. Bron: http://www.amsterdamsetrams.nl/allerlei/bussen/bussen.htm
Misschien was de Amsterdamse bus een voorloper van de Haagse, daar die vanaf 1949 geleverd werd aan het GVB en vanaf 1950 aan de HTM. Zo te zien is de Haagse bus iets langer (drie en een half raam tussen voorportaal en middenportalen). Weet iemand of dit model bus ook TB-6C genoemd wordt?
Ik heb helaas nergens de tekeningen kunnen vinden, noch van de Haagse, noch van de Amsterdamse bussen, dus weet ik de maten niet en kan er ook geen model van gemaakt worden.


***************************

Zie ook: Theo Janssen